ที่ตั้งและลักษณะ

โครงการบริหารจัดการน้ำ โขง เลย ชี มูล แรงโน้มถ่วง ระยะที่ 1

จากรายงานศึกษาความเหมาะสมโครงการบริหารจัดการน้ำโขง เลย ชี มูล โดยแรงโน้มถ่วง : การพัฒนาระยะที่ 1 (เมษายน 2560) ของกรมชลประทานระบุว่า โครงการนี้เป็นโครงการที่ใช้ประโยชน์จากสภาพภูมิประเทศที่เป็นพื้นที่สูง ผันน้ำจากในแม่น้ำโขงที่จุดสูงสุดของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (+212.00 เมตร (รทก.) บริเวณปากแม่น้ำเลย อำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย ไหลผ่านอุโมงค์ผันน้ำและคลองลำเลียงน้ำ เพื่อส่งน้ำโดยแรงโน้มถ่วงให้พื้นที่การเกษตรให้ได้มากที่สุด ไปยังพื้นที่ศักยภาพชลประทานของโครงการ 1.82 ล้านไร่ คิดเป็นพื้นที่ชลประทานสุทธิ 1.69 ล้านไร่ ครอบคลุมพื้นที่ 27 อำเภอ ใน 7 จังหวัด ได้แก่ เลย หนองบัวลำภู อุดรธานี หนองคาย ขอนแก่น ชัยภูมิ และกาฬสินธุ์ ขอบเขตลุ่มน้ำและพื้นที่โครงการ องค์ประกอบที่สำคัญของโครงการบริหารจัดการน้ำโขง เลย ชี มูล โดยแรงโน้มถ่วง ระยะที่ 1 ประกอบด้วย

1. หัวงานแนวผันน้ำโขงอีสาน

ระยะทาง 83.399 กม. ประกอบด้วย

  • การปรับปรุงแม่น้ำเลย ความกว้างก้นคลอง-ปากคลอง 50 - 86 ม. ความลึก 18 ม.ระยะทาง 0.901 กม. กม. 0+000 – กม. 0+901 ไม่มีลาดท้องลำน้ำ
  • ขุดคลองชักน้ำ ความกว้างก้นคลอง-ปากคลอง 40 - 76 ม. ความลึก 18 ม. ระยะทาง 0.995 กม. กม. 0+901 – กม. 1+896 มีลาดท้องคลอง 1 : 20,000
        - สูบน้ำส่งน้ำ Head 45 ม. อัตราการสูบน้ำรวม 11.23 ลบ.ม./วินาที ส่งน้ำช่วยพื้นที่ริมแม่น้ำเลย 66,905 ไร่ และพื้นที่ ปตร.ศรีสองรัก 45,415 ไร่ 
  • ขุดเจาะอุโมงค์แรงดัน จำนวน 1 แถว ความยาว 64.758 กม. ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 10 ม. ก่อสร้างด้วยวิธี TBM กม. 1+896 – กม. 66+654 
  • ขุดคลองลำเลียงน้ำช่วงที่ 1 ความกว้างก้นคลอง-ปากคลอง 2.50 – 20.50 ม. ความลึก 9.0 ม. ความยาว 16.745 กม. กม. 66+654 – กม. 83+399

รวมความยาวหัวงานแนวผันน้ำโขงอีสานเท่ากับ 83.399 กม. เริ่มส่งน้ำให้พื้นที่ชลประทานในลุ่มน้ำโขงแบบแรงโน้มถ่วง อัตราการไหลสูงสุดที่ส่งน้ำ 129 ลบ.ม./วินาที ได้แก่ ลุ่มน้ำห้วยโมง ผ่านคลองส่งน้ำ MC1 อัตราการไหลสูงสุดที่ส่งน้ำ 23.37 ลบ.ม./วินาที พื้นที่ชลประทาน 167,506 ไร่ และสูบน้ำเติมให้อ่างเก็บน้ำเขื่อนห้วยหลวงด้วย Head 12 ม. อัตราการไหลสูงสุดที่ส่งน้ำ 3.7 ลบ.ม./วินาที พื้นที่ชลประทาน 37,000 ไร่

2. หัวงานแนวผันน้ำชี-มูล

การส่งน้ำไปยังพื้นที่ลุ่มน้ำชี-มูลความยาว 91.038 กม. จะต้องวางแนวผันน้ำต่อจากหัวงานแนวผันน้ำโขงอีสาน 83.399 กม. รวมความยาว 174.437 กม. ประกอบด้วย

  • ขุดคลองลำเลียงน้ำช่วงที่ 2 ความกว้างก้นคลอง-ปากคลอง 2.50 – 20.50 ม. ความลึก 9.0 ม. ความยาว 12.728 กม. กม. 83+399 – กม. 96+127 เริ่มสูบน้ำส่งน้ำ Head 62 ม. อัตราการสูบน้ำรวม 31.47 ลบ.ม./วินาที โดยแยกส่งให้
        - พื้นที่ลุ่มน้ำลำพะเนียงตอนบน อ.เมือง จ.หนองบัวลำภู พื้นที่ชลประทาน 168,091 ไร่ อัตราการสูบน้ำ 14.88 ลบ.ม./วินาที Head 62 ม.
        - พื้นที่ลุ่มน้ำห้วยโมงตอนบน อ.สุวรรณคูหา จ.หนองบัวลำภู พื้นที่ชลประทาน 105,659 ไร่ อัตราการสูบน้ำ 9.35 ลบ.ม./วินาที Head 62 ม.
        - พื้นที่ลุ่มน้ำห้วยโมงตอนบน อ.สุวรรณคูหา จ.หนองบัวลำภู พื้นที่ชลประทาน 52,235 ไร่ อัตราการสูบน้ำ 4.62 ลบ.ม./วินาที Head 10 ม.
  • ขุดเจาะอุโมงค์การไหลแบบทางน้ำเปิดช่วงที่ 1 จำนวน 1 แถว ความยาว 35.351 กม. ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 11.8 ม. ก่อสร้างด้วยวิธี TBM กม. 96+127 - กม. 131+478
  • ขุดคลองลำเลียงน้ำช่วงที่ 3 ความกว้างก้นคลอง-ปากคลอง 1.0-19.0 ม. ความลึก 9.0 ม. ความยาว 8.958 กม. กม. 131+478 - กม. 140+436
  • ขุดเจาะอุโมงค์การไหลแบบทางน้ำเปิดช่วงที่ 2 จำนวน 1 แถว ความยาว 11.123 กม. ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 11.8 ม. ก่อสร้างด้วยวิธี TBM กม. 140+436 - กม. 151+559
  • ขุดคลองลำเลียงน้ำช่วงที่ 4 ความกว้างก้นคลอง-ปากคลอง 1.0-19.0 ม. ความลึก 9.0 ม. ความยาว 18.394 กม. กม. 151+559 – กม. 169+953 เริ่มส่งน้ำโดยแยกเป็น
        - สูบน้ำส่งน้ำ Head 13 ม. อัตราการสูบน้ำรวม 10.29 ลบ.ม./วินาที โดยส่งให้พื้นที่ชลประทาน อ.โนนสัง จ.หนองบัวลำภู พื้นที่ชลประทาน 103,,906 ไร่
        - ส่งน้ำแบบแรงโน้มถ่วงให้พื้นที่ขอบอ่างอุบลรัตน์ฝั่งซ้าย อัตราการส่งน้ำรวม 3.85 ลบ.ม./วินาที พื้นที่ชลประทาน 38,845 ไร่ และเติมน้ำให้อ่างฯ อุบลรัตน์โดยแรงโน้มถ่วง
  • ขุดเจาะอุโมงค์การไหลแบบทางน้ำเปิดช่วงที่ 3 (จากเหนือเขื่อนลงท้ายเขื่อนอุบลรัตน์)จำนวน 1 แถว ความยาว 1.984 กม. ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 11.8 ม. ก่อสร้างด้วยวิธี Drill & Blast (หรือ TBM เพราะอยู่ใกล้ทำนบเขื่อน และชุมชน อ.โนนสัง สามารถเคลื่อนย้ายจากจุดเดิมมาต่อเนื่องได้) กม. 169+953 - กม.171+937
  • ขุดคลองลำเลียงน้ำช่วงที่ 5 ความกว้างก้นคลอง-ปากคลอง 1.0-19.0 ม. ความลึก 9.0 ม. ความยาว 2.500 กม. กม. 171+937 – กม. 174+437
        - สูบน้ำส่งน้ำ Head 40 ม. อัตราการส่งน้ำ 1.37 ลบ.ม./วินาที โดยส่งน้ำให้พื้นที่ชลประทาน อ.อุบลรัตน์ จ.ขอนแก่น พื้นที่ชลประทาน 13,819 ไร่

รวมความยาวหัวงานแนวผันน้ำชี-มูลเท่ากับ 174.437 กม. เพื่อจะลำเลียงน้ำโขงจากปากน้ำเลยถึงพื้นที่ชลประทานในลุ่มน้ำชีและมูลนั้น จะต้องชักน้ำโขงผ่านหัวงานอุโมงค์และคลองลำเลียงน้ำของหัวงานแนวผันน้ำโขงอีสานยาว 83.399 กม. และต่อด้วยหัวงานแนวผันน้ำชีมูลอีก 91.038 กม. รวมเป็น 174.437 กม.

3. คลองส่งน้ำสายหลัก 

มีทั้งหมด 3 สาย ความยาวรวม 266.712 กม. ทำหน้าที่รับน้ำต่อจากคลองลำเลียงน้ำ เพื่อกระจายน้ำเข้าสู่พื้นที่การเกษตรโดยแรงโน้มถ่วง

พื้นที่โครงการบริหารจัดการน้ำ โขง เลย ชี มูล โดยแรงโน้มถ่วง ระยะที่ 1

ที่มา : รายงานการศึกษาความเหมาะสมโครงการบริหารจัดการน้ำ โขง เลย ชี มูล โดยแรงโน้มถ่วง : การพัฒนาระยะที่ 1 (กรมชลประทาน, เมษายน 2560)